Tác giả: Francesca Sciandra, dịch tiếng Việt bởi Thuỳ Duyên – Lớp vẽ OS
Hình ảnh do AI tạo ra thì rất dễ, vậy vì sao vẫn có người cầm bút chì và chấp nhận vất vả với quá trình vẽ tay bừa bộn, không hoàn hảo?
Khi làm việc trong xưởng vẽ, tôi như nhìn thấy và nghe thấy bức vẽ của mình sống dậy. Lớp xám đậm chạm đến từng mép giấy, rẽ ở các góc. Tiếng cây bút than khẽ sột soạt cho tôi biết mình đang tiến triển. Bàn tay tôi muốn chơi đùa, tạo nên những đường nét rồi dần thành hình, thành chi tiết, và thành một bức tranh. Tôi hiện diện trọn vẹn, kết nối các giác quan, tâm trí và bàn tay trong một “điệu nhảy” không bị thời gian chi phối.
Tôi học lớp mỹ thuật đầu tiên khi còn là thiếu niên ở trung học. Tôi mê lắm. Học vẽ như được trao chìa khóa mở sang một thế giới khác. Từ trang giấy trắng, tôi có thể tạo ra thứ trước đó chưa hề tồn tại, biến “không” thành “có”. Tôi không biết phép màu ấy đến từ đâu, chỉ biết mình đã tìm thấy điều muốn làm mãi.
Hôm nay, năm 2025, khi hình ảnh do AI tạo ra xuất hiện khắp nơi, tôi tự ngẫm vì sao hành động vẽ của con người vẫn luôn quan trọng.
Dấu ấn con người trong thế giới số: Vì sao vẽ tay trong kỷ nguyên AI lại quan trọng hơn bao giờ hết
Thật dễ thấy trí tuệ nhân tạo đang thay đổi cách chúng ta sáng tạo. Ai cũng có thể nhập một gợi ý (prompt) để AI tạo ra những hình ảnh chân thật đến kinh ngạc hoặc giàu tưởng tượng đến kỳ ảo. Những công cụ này đã mở rộng khả năng sáng tạo về mặt hình ảnh. Thế nhưng, nghịch lý là khi công nghệ tiến bộ, tôi lại muốn quay về sâu hơn với việc vẽ truyền thống.
Vì sao? Bởi vẽ không chỉ là “thành phẩm”, đó còn là quá trình, là trải nghiệm, là hành trình rất con người: chuyển những gì ta nhìn, nghĩ và cảm thành dấu vết trên bề mặt.
Khi vẽ, ta bước vào một trạng thái hiện diện mà AI không thể bắt chước. Mỗi lần ngập ngừng, mỗi nét sửa, mỗi lựa chọn lực tay hay góc bút đều kể một câu chuyện về trải nghiệm con người của chúng ta. Những chỗ chưa hoàn hảo ấy không phải là lỗi cần xóa bỏ, mà chính là dấu ấn của tính người.
Khi tôi khám phá (và lại khám phá) niềm vui của việc vẽ, tôi nhận ra một nghịch lý: AI tạo ảnh càng tiên tiến, thì những nét vẽ do con người tạo ra lại càng trở nên đáng quý và có giá trị.
Mài bút chì: Nghiên cứu dựa trên bằng chứng về lợi ích của việc vẽ
Vượt ra ngoài khía cạnh “triết lý”, các nghiên cứu đã liên tục chỉ ra rằng hành động vẽ mang lại nhiều lợi ích sâu sắc, vượt xa mục tiêu tạo ra những bức tranh đẹp mắt. Dưới đây là vài phát hiện làm sáng tỏ giá trị của việc vẽ.
Vẽ giúp tăng cường trí nhớ và việc học
Trong kỷ nguyên số với thông tin dồn dập, khả năng ghi nhớ ngày càng quan trọng. Nghiên cứu cho thấy vẽ các từ ngữ thay vì chỉ viết chúng giúp người học nhớ lại gần gấp đôi. “Hiệu ứng vẽ” này có được vì hoạt động vẽ đồng thời huy động xử lý thị giác, vận động và ngữ nghĩa, nhờ đó tạo nên dấu vết ký ức mạnh mẽ hơn trong não.
Với vai trò là một người dạy nghệ thuật, tôi thấy nguyên lý này hoạt động rõ rệt: những học viên đưa vẽ vào quá trình học, từ phác họa khái niệm, hình dung thần thoại đến lập sơ đồ ý tưởng, thường hiểu sâu và nhớ lâu hơn.
Phác thảo giúp giảm căng thẳng một cách tự nhiên
Đại dịch và giai đoạn sau đó khiến nhiều người phải tìm cách quản lý lo âu và stress hiệu quả hơn. Trong thế giới “luôn bật”, việc tìm những khoảnh khắc tĩnh lặng cho tâm trí vừa khó vừa thiết yếu.
Các nghiên cứu trong liệu pháp nghệ thuật cho thấy vẽ đặc biệt hiệu quả trong việc giảm nồng độ cortisol. Chỉ 45 phút hoạt động sáng tạo đã có thể giảm đáng kể các chỉ dấu căng thẳng. Vẽ đưa ta vào trạng thái “flow” (dòng chảy) giống như thiền, giúp tâm trí xử lý cảm xúc và trải nghiệm theo cách trực quan, không lời.
Tôi đã chứng kiến sự thay đổi này vô số lần trong xưởng: học viên đến trong trạng thái căng thẳng, xao nhãng; rồi dần thư giãn và hiện diện hơn khi chìm vào việc vẽ. Thế giới bên ngoài lùi lại; trong chốc lát, chỉ còn tờ giấy, cây bút chì và hình ảnh đang hiện ra.
Làm nghệ thuật giúp tăng sự linh hoạt nhận thức
Trong thế giới được AI hỗ trợ, lợi thế lớn nhất của con người vẫn là khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề từ nhiều góc độ. Việc vẽ trực tiếp nuôi dưỡng những kỹ năng này.
Biểu đạt nghệ thuật khuyến khích tư duy đa hướng, nghĩ ra nhiều cách giải khác nhau cho một vấn đề rất quan trọng cho đổi mới. Khi vẽ, ta liên tục đưa ra vô số quyết định nhỏ về nét, hình và bố cục, từ đó rèn luyện não bộ linh hoạt và ứng biến hơn.
Sự linh hoạt nhận thức này không chỉ có ích cho nghệ sĩ. Kỹ sư, nhà khoa học, doanh nhân, mọi ngành nghề đều cần giải quyết vấn đề sáng tạo để đối mặt với thách thức phức tạp. Vẽ giúp phát triển độ nhanh nhạy của tư duy theo cách mà việc chỉ xem thụ động nội dung do AI tạo ra không thể mang lại.
Tạo dấu ấn của bạn: Vẽ như một hành trình tự khám phá
Dù AI nay có thể tạo ra nội dung hình ảnh thuyết phục đến kinh ngạc, nó không thể trải nghiệm những lợi ích cảm xúc và tâm lý của việc sáng tạo nghệ thuật. Đây vẫn là “lãnh địa” chỉ con người có được và phần còn lại là ở bạn: hãy sống và trải nghiệm nó.
Lợi ích tâm lý của việc vẽ
Vẽ là công cụ mạnh mẽ cho tự khám phá và xử lý cảm xúc. Nghiên cứu cho thấy việc duy trì thói quen vẽ đều đặn có liên quan đến khả năng kiên cường về cảm xúc (emotional resilience) và tự nhận thức cao hơn. Vẽ giúp ta khám phá cảm xúc bằng ngôn ngữ không lời, nên đặc biệt hữu ích khi cần xử lý các cảm xúc và trải nghiệm phức tạp.
Trong thực hành giảng dạy của mình, tôi đã hướng dẫn học viên qua những bài tập sáng tạo giúp họ hình dung cảm xúc, nỗi sợ và hy vọng. Những bức vẽ này thường hé lộ những điều mà lời nói một mình có thể bỏ lỡ. Trong một thế giới vận hành bởi thuật toán, kiểu tự hiểu mình chân thực như vậy càng trở nên quý giá.
Lợi ích thần kinh của việc vẽ
Vẽ mang lại lợi ích suốt vòng đời. Hành động vẽ phối hợp mắt, não, tay, tạo nên các đường dẫn thần kinh có ích vượt ra ngoài phòng vẽ.
Có lẽ thuyết phục nhất là các nghiên cứu gợi ý rằng hoạt động nghệ thuật có thể làm chậm, thậm chí đảo ngược sự suy giảm nhận thức. Người cao tuổi thường xuyên tham gia các hoạt động sáng tạo như vẽ cho thấy hiệu suất nhận thức được cải thiện. Một nghiên cứu trên người cao tuổi bị suy giảm nhận thức nhẹ cho thấy tham gia nghệ thuật biểu đạt giúp cải thiện đáng kể chức năng nhận thức chung, ngôn ngữ, quan hệ xã hội và sức khỏe tâm lý.
Lần cuối cùng bạn vẽ tay một điều gì đó là khi nào? Không phải một nét vẽ nguệch ngoạc lúc họp chán, mà là một nỗ lực có chủ đích để tạo nên hình ảnh trên giấy.
Cách xây dựng thói quen vẽ trong năm 2025
Với những ai muốn bắt đầu (hoặc quay lại) vẽ, tin vui là lợi ích đến ngay lập tức. Ngay cả những nét nguệch ngoạc đơn giản cũng kích hoạt các mạng lưới thần kinh liên quan đến việc tập trung và xử lý thông tin.
Dưới đây là vài cách tôi thường gợi ý cho học viên:
- Bắt đầu từ quan sát
Hãy vẽ những đồ vật quanh bạn, dừng lại để nhìn kỹ chi tiết và dáng/vận động của thế giới xung quanh. Thử ghi chú bằng hình (sketchnote) khi họp hoặc nghe giảng, hoặc nhật ký trực quan để “xử lý” một ngày của bạn. - Tạo “nghi thức” vẽ
Chỉ 5 phút mỗi ngày cũng đủ giúp xây dựng các đường dẫn thần kinh mang lại lợi ích nhận thức. - Chấp nhận sự không hoàn hảo
Nhớ rằng lợi ích đến từ quá trình, không chỉ là kết quả. Bức vẽ không cần hoàn hảo vẫn rất giá trị. - Tham gia cộng đồng sáng tạo
Vẽ cùng người khác sẽ khuếch đại lợi ích xã hội – nhận thức. - Học một khóa vẽ
Hãy thử một khóa học vẽ. Tham khảo khóa học nghệ thuật, rèn kỹ năng qua các bài tập vui, thử nghiệm có chủ đích, vượt qua rào cản tự thể hiện và tận hưởng niềm vui tạo nét.
Tôn vinh giá trị bền vững của sáng tạo
Ở một khía cạnh nào đó, lựa chọn vẽ tay vào năm 2025 đã trở thành một hành động “phản kháng” tinh tế – một lời khẳng định rằng, dù công nghệ có kỳ diệu đến đâu, chúng ta vẫn trân trọng trải nghiệm trực tiếp rất con người của việc tạo dấu vết và tạo nghĩa.
Nhưng đồng thời đó cũng là một sự tán dương – tôn vinh khả năng hiện diện, biểu đạt cá nhân và kết nối với chính mình lẫn người khác thông qua một trong những hành động sáng tạo cơ bản nhất của loài người.
AI sẽ còn tiếp tục tiến hóa và khiến chúng ta kinh ngạc. Thế nhưng, hành động vẽ giản dị – tạo nên dấu ấn độc nhất của bạn – mang lại những lợi ích không thể thay thế cho nhận thức, sức khỏe cảm xúc và sự kết nối giữa con người mà không thuật toán nào có thể đem lại.
Vậy hãy cầm bút chì. Kẻ một nét. Bắt đầu hành trình. Trong thế giới ngày càng số hóa, thực hành vẽ tay xưa cũ không hề lỗi thời mà còn thiết yếu.
Lớp vẽ OS - OS Fine Art 